%2520-%2520Main%2F01-horizontal.png&w=3840&q=75&dpl=dpl_9S4NASujTQdcybZdAdQabz7cbALh)
Το νέο μοντέλο εργασίας κατά τη μετάβαση στην εποχή του AI: το freelancing
Σύνοψη
Τον τελευταίο αιώνα, το αυτονόητο μοντέλο εργασίας για τους περισσότερους ανθρώπους ήταν να μένουν στον ίδιο εργοδότη και να ανεβαίνουν σιγά σιγά την ιεραρχία της εταιρείας.
Η παγκοσμιοποίηση και, πιο πρόσφατα, οι πλατφόρμες αγγελιών εργασίας όπως το LinkedIn έκαναν την αλλαγή εργοδότη πολύ πιο εύκολη. Η μακρόχρονη καριέρα στην ίδια εταιρεία, κάποτε συνηθισμένη, έγινε όλο και πιο σπάνια. Οι αλγόριθμοι μπορούσαν πλέον να προτείνουν κατάλληλες ευκαιρίες εργασίας, και ο κόπος μιας αίτησης περιορίστηκε σε λίγα κλικ, που συχνά απαιτούσαν λιγότερο από 10 δευτερόλεπτα (π.χ. με τη λειτουργία «Easy Apply» του LinkedIn).
Ωστόσο, τα τελευταία περίπου 15 χρόνια, και ιδίως με την έλευση της τεχνητής νοημοσύνης, στην αγορά εργασίας έχει διαμορφωθεί μια νέα πραγματικότητα: το freelancing γίνεται καθιερωμένος τρόπος εργασίας και αντικαθιστά την πλήρη απασχόληση. Δύο βασικές δυνάμεις κινούν κυρίως αυτή τη νέα τάση, η οποία, όπως εξηγώ παρακάτω στο άρθρο, αναμένεται να γίνει ακόμη πιο έντονη τα επόμενα 10 έως 20 χρόνια, καθώς διανύουμε τη φάση της μετάβασης στην εποχή του AI και πλησιάζουμε την ASI (τεχνητή υπερνοημοσύνη).
Οι δύο βασικές δυνάμεις
- Ζήτηση: Το AI αλλάζει το είδος των επαγγελματιών που χρειάζονται οι εταιρείες, καθώς η ζήτηση για δεξιότητες που σχετίζονται με το AI εκτινάσσεται σε όλους τους κλάδους. Οι εταιρείες προσπαθούν να υιοθετήσουν τις νεότερες τεχνολογίες AI, αλλά δυσκολεύονται να ακολουθήσουν τον ρυθμό των αλλαγών, με αποτέλεσμα να διευρύνεται το χάσμα δεξιοτήτων. Αυτό δημιουργεί αυξανόμενη ζήτηση για εξειδικευμένους freelancers που μπορούν να καλύψουν γρήγορα το κενό και να βοηθήσουν τις εταιρείες να διαχειριστούν τη μετάβαση στην εποχή του AI.
- Προσφορά: Οι πρωτοφανείς τεχνολογικές εξελίξεις από την κυκλοφορία του ChatGPT το 2022 και μετά επιτρέπουν σε ένα νέο κύμα ανθρώπων που υιοθέτησαν πρώτοι το AI να ξεκινήσουν να δουλεύουν ως freelancers. Η τάση αυτή, σε συνδυασμό με το γεγονός ότι οι νεότερες γενιές δείχνουν τη μεγαλύτερη προτίμηση στην ανεξάρτητη εργασία, προμηνύει αυξανόμενη προσφορά εξειδικευμένων freelancers τα επόμενα χρόνια. Ενδείξεις αυτής της τάσης φαίνονται ήδη στα στοιχεία από τις αρχές της δεκαετίας του 2010, ενώ από το 2025 η τάση μοιάζει να έχει επιταχυνθεί σημαντικά (καθώς τα LLMs έφτασαν σε ένα επίπεδο «νοημοσύνης» που τους επέτρεψε να χρησιμοποιούνται σε ένα ευρύ φάσμα εργασιών και όχι μόνο για ερευνητικούς σκοπούς).
Πώς φτάσαμε ως εδώ
Οι 3 φάσεις της αγοράς εργασίας
Από τον 20ό αιώνα και μετά, η αγορά εργασίας έχει περάσει, σε γενικές γραμμές, από τρεις φάσεις. Η ενότητα αυτή τις παρουσιάζει και τις τρεις:
- μια ολόκληρη ζωή στον ίδιο εργοδότη
- συνεχείς αλλαγές εργοδότη κάθε λίγα χρόνια
- η άνοδος του freelancing
Φάση 1: μια ολόκληρη ζωή στον ίδιο εργοδότη, ανεβαίνοντας την ιεραρχία μίας και μόνο εταιρείας
Για το μεγαλύτερο μέρος του περασμένου αιώνα, ο κανόνας ήταν να μένει κανείς στον ίδιο εργοδότη και να ανεβαίνει την ιεραρχία της εταιρείας. Η καριέρα ήταν μια σκάλα μέσα σε έναν μόνο οργανισμό, και η ανταμοιβή για την αφοσίωση ήταν η αρχαιότητα: καλύτερη θέση στην κλίμακα της ιεραρχίας, περισσότερες αρμοδιότητες και, στο τέλος της διαδρομής, μια άνετη σύνταξη.
Η σταθερότητα και η προβλεψιμότητα μετρούσαν τότε πολύ περισσότερο απ’ ό,τι σήμερα, σε μια εποχή που οι διαθέσιμες επαγγελματικές επιλογές ήταν πιο περιορισμένες. Οι πληροφορίες διαδίδονταν αργά, οι προσλήψεις γίνονταν σε τοπικό επίπεδο και μια σταθερή θέση σε έναν γνωστό εργοδότη ήταν κάτι για να το κρατήσεις, όχι για να το αλλάξεις με κάτι καλύτερο.
Τα στοιχεία: κάποτε οι εργαζόμενοι διάλεγαν τη σίγουρη δουλειά αντί για την καλύτερα αμειβόμενη, ενώ σήμερα η ασφάλεια της θέσης εργασίας αξιολογείται χαμηλότερα από την ισορροπία επαγγελματικής και προσωπικής ζωής και την αμοιβή
Σύμφωνα με έρευνες, όταν οι ερωτώμενοι καλούνταν να διαλέξουν ανάμεσα στην αμοιβή και την ασφάλεια, η ασφάλεια κέρδιζε με μεγάλη διαφορά. Σήμερα, αντίθετα, όταν οι άνθρωποι λένε τι θέλουν από μια δουλειά, η ασφάλεια της θέσης εργασίας έρχεται συνήθως μετά την ισορροπία επαγγελματικής και προσωπικής ζωής και την αμοιβή.
Εύρημα 1
ILR Review, 1947Πανεθνική δημοσκόπηση στις ΗΠΑ, που δημοσιεύθηκε τον Οκτώβριο του 1947
Το 1947, όταν τους δόθηκαν δύο επιλογές, οι Αμερικανοί προτίμησαν τη χαμηλά αμειβόμενη δουλειά που ήταν βέβαιοι ότι θα κρατούσαν από την καλά αμειβόμενη που μπορεί να έχαναν, με αναλογία περίπου δύο προς ένα.
Η ερώτηση υποχρέωνε τους ερωτώμενους να διαλέξουν ανάμεσα σε «μια δουλειά με αρκετά χαμηλό εισόδημα, την οποία όμως θα ήσασταν βέβαιοι ότι θα κρατήσετε» και «μια δουλειά με καλό εισόδημα, την οποία όμως έχετε μία στις δύο πιθανότητες να χάσετε». Περίπου οι μισοί διάλεξαν τη σίγουρη δουλειά και περίπου ένας στους τέσσερις την αβέβαιη. Η ίδια επιλογή, όταν δόθηκε σε Αμερικανούς φοιτητές το 1943, έδωσε το ίδιο αποτέλεσμα: το 47% διάλεξε τη σίγουρη, χαμηλά αμειβόμενη δουλειά.
Εύρημα 2
Gallup Panel, 2022Έρευνα σε 13.085 εργαζόμενους στις ΗΠΑ, που διεξήχθη τον Οκτώβριο του 2021
Σε αντίθεση με την αντίληψη του 20ού αιώνα, όταν σήμερα οι εργαζόμενοι ρωτούνται τι μετράει στην επόμενη δουλειά τους, η σταθερότητα και η ασφάλεια της θέσης εργασίας έρχονται τέταρτες, μετά την αμοιβή, την ισορροπία επαγγελματικής και προσωπικής ζωής και τη δυνατότητα να κάνουν αυτό που κάνουν καλύτερα.
Στο Gallup Panel, που βασίζεται σε τυχαίο δείγμα, τα ποσοστά όσων χαρακτήρισαν κάθε παράγοντα «πολύ σημαντικό» για την απόφαση αν θα δεχτούν μια θέση σε νέο εργοδότη ήταν: εισόδημα και παροχές 64%, καλύτερη ισορροπία επαγγελματικής και προσωπικής ζωής και προσωπική ευεξία 61%, δυνατότητα να κάνουν αυτό που κάνουν καλύτερα 58% και μεγαλύτερη σταθερότητα και ασφάλεια της θέσης εργασίας 53%. Από το 2015, το ποσοστό για την ισορροπία έχει ανέβει κατά οκτώ ποσοστιαίες μονάδες, ενώ το ποσοστό για την ασφάλεια δεν έχει μετακινηθεί.
Οφείλω μια επιφύλαξη: η ασφάλεια της θέσης εργασίας δεν έχει γίνει ασήμαντη. Η πλειονότητα εξακολουθεί να την αναφέρει, μακροχρόνιες ακαδημαϊκές έρευνες την κατατάσσουν ακόμη, σε απόλυτους όρους, ανάμεσα στα χαρακτηριστικά μιας δουλειάς με την υψηλότερη βαθμολογία, και μετά από κάθε ύφεση επανέρχεται δυναμικά: το 2016, στη σκιά της Μεγάλης Ύφεσης, τη χαρακτήρισε «πολύ σημαντική» το 73,6%. Αυτό που έχει αλλάξει είναι η θέση της στην κατάταξη όσων λένε οι άνθρωποι ότι αναζητούν.
Απόψεις ανώτατων στελεχών
Έμενες πιστός στην εταιρεία και εκείνη σε ανέβαζε στην ιεραρχία για μια ζωή:
«Όπως πολλές άλλες μεγάλες εταιρείες στις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ευρώπη και την Ιαπωνία, η GE είχε ένα σιωπηρό ψυχολογικό συμβόλαιο, βασισμένο σε αυτό που εκλαμβανόταν ως ισόβια απασχόληση. […] Αυτό δημιούργησε ένα πατερναλιστικό, φεουδαρχικό, θολό είδος αφοσίωσης. Έδινες τα χρόνια σου, δούλευες σκληρά και η εταιρεία σε φρόντιζε για μια ζωή.»
«Τα τελευταία εξήντα περίπου χρόνια, η αγορά εργασίας για τους μορφωμένους εργαζόμενους λειτουργούσε σαν κυλιόμενη σκάλα. Μόλις τελείωνες το πανεπιστήμιο, έπιανες μια θέση εισαγωγικού επιπέδου στη βάση της κυλιόμενης σκάλας, σε μια IBM ή μια GE ή μια Goldman Sachs. […] Όσο ήσουν συνεργάσιμος και απέδιδες καλά, ανέβαινες σταθερά την κυλιόμενη σκάλα, και κάθε σκαλί έφερνε μαζί του περισσότερη εξουσία, περισσότερο εισόδημα και μεγαλύτερη ασφάλεια στη δουλειά.»
Φάση 2: η αλλαγή εργοδότη γίνεται πιο εύκολη και πιο συχνή
Η παγκοσμιοποίηση άνοιξε τα σύνορα στις προσλήψεις. Πιο πρόσφατα, από την άνθηση των εταιρειών «dot-com» στις αρχές της δεκαετίας του 2000, οι πλατφόρμες αγγελιών εργασίας, όπως το LinkedIn, τροφοδότησαν ακόμη περισσότερο αυτή τη νέα τάση των συχνών αλλαγών εργοδότη.
Με τον καιρό, οι αλγόριθμοι των πλατφορμών αγγελιών εργασίας έγιναν όλο και πιο εξελιγμένοι, και οι εργαζόμενοι μπορούσαν πλέον να λαμβάνουν εξατομικευμένες προτάσεις για θέσεις εργασίας και να κάνουν αίτηση με λίγα μόνο κλικ. Αυτό μείωσε σημαντικά τον κόπο της αναζήτησης εργασίας και, με τους υπόλοιπους παράγοντες σταθερούς, έκανε τις αλλαγές δουλειάς πιο συχνές. Τα στοιχεία δείχνουν ότι, σε κάθε ηλικία κάτω από τα πενήντα, οι άνθρωποι μένουν σήμερα στην ίδια δουλειά λιγότερο χρόνο απ’ ό,τι οι γονείς τους. Επίσης, στην Αμερική, η καριέρα δέκα ή είκοσι χρόνων στην ίδια εταιρεία, κάποτε συνηθισμένη, έχει γίνει η εξαίρεση.
Τα στοιχεία: η μακρόχρονη καριέρα σε μία μόνο εταιρεία γίνεται πολύ πιο σπάνια, και σε κάθε ηλικία κάτω από τα πενήντα η τυπική διάρκεια παραμονής στον ίδιο εργοδότη είναι μικρότερη
Για τους οικονομολόγους, η ακριβής μέτρηση της μέσης διάρκειας παραμονής στον ίδιο εργοδότη διαχρονικά είναι πολύ σύνθετη, γιατί μπορεί να επηρεάζεται από διάφορους παράγοντες, όπως η κατάσταση της οικονομίας και η συμμετοχή των γυναικών στο εργατικό δυναμικό. Παρά τις δυσκολίες αυτές, τα στοιχεία των δύο μελετών που ακολουθούν δείχνουν τα εξής: (1) Η παραμονή για μια δεκαετία (ή περισσότερο) στον ίδιο εργοδότη από συνηθισμένη έγινε ασυνήθιστη. (2) Η τυπική διάρκεια παραμονής στον ίδιο εργοδότη είναι μικρότερη απ’ ό,τι ήταν πριν από τον 21ο αιώνα.
Εύρημα 1
Farber, NBER, 2010Άνδρες στον ιδιωτικό τομέα των ΗΠΑ, 1973 έναντι 2006
Η παραμονή για μια δεκαετία στον ίδιο εργοδότη από συνηθισμένη έγινε ασυνήθιστη: το 1973 το είχαν κάνει οι μισοί Αμερικανοί άνδρες στη μέση της καριέρας τους, ενώ ως το 2006 μόνο περίπου ένας στους τρεις.
Η υποχώρηση της μακροχρόνιας απασχόλησης: ποσοστό Αμερικανών ανδρών που είχαν συμπληρώσει 10 ή 20 χρόνια σε έναν μόνο εργοδότη του ιδιωτικού τομέα, 1973 έναντι 2006
Τα στοιχεία που παρουσιάζει ο οικονομολόγος Henry Farber δείχνουν ότι η μακρόχρονη καριέρα στον ίδιο εργοδότη, κάποτε συνηθισμένη, έχει γίνει ασυνήθιστη. Αξίζει να σημειωθεί ότι η πτώση αφορά ειδικά τους άνδρες του ιδιωτικού τομέα, αφού η διάρκεια παραμονής των γυναικών αυξήθηκε την ίδια περίοδο και εκείνη του δημόσιου τομέα έμεινε σταθερή, γι’ αυτό και ο μέσος όρος για το σύνολο των εργαζομένων σχεδόν δεν άλλαξε.
Εύρημα 2
Goulart και Oesch, EJIR, 2024Έξι οικονομίες της Δυτικής Ευρώπης, 1993 έναντι 2021
Η μέση διάρκεια παραμονής στον ίδιο εργοδότη είναι μικρότερη απ’ ό,τι ήταν παλιότερα: κατά περίπου έναν χρόνο για όσους πλησιάζουν τα 30 και κατά σχεδόν δύο για όσους πλησιάζουν τα 50.
Λιγότερα χρόνια στην ίδια δουλειά σε κάθε ηλικία κάτω των 50: μέση διάρκεια παραμονής στον ίδιο εργοδότη σε έξι μεγάλες ευρωπαϊκές οικονομίες, 1993 έναντι 2021
Αν κρατήσει κανείς σταθερή την ηλικία, η διάρκεια παραμονής στον ίδιο εργοδότη μειώνεται σε κάθε στάδιο της ζωής πριν από τα πενήντα, που με άλλα λόγια σημαίνει ότι οι άνθρωποι αλλάζουν εργοδότη πιο συχνά απ’ ό,τι οι γονείς τους. Μόνο όσοι είναι άνω των πενήντα έμειναν περισσότερο στη θέση τους απ’ ό,τι οι συνομήλικοί τους το 1993.
Φάση 3: όλο και μεγαλύτερο ποσοστό εξειδικευμένων εργαζομένων επιλέγει να δουλεύει ανεξάρτητα, ως freelancers
Τα τελευταία περίπου 15 χρόνια, στην αγορά εργασίας έχει διαμορφωθεί μια νέα πραγματικότητα, που επιταχύνθηκε ακόμη περισσότερο με τη ραγδαία ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης: το freelancing γίνεται καθιερωμένος τρόπος εργασίας και αντικαθιστά την πλήρη απασχόληση. Σε όλη την Ευρώπη, παρότι ο συνολικός αριθμός των αυτοαπασχολούμενων χωρίς προσωπικό μειώνεται, οι έχουν αυξηθεί κατά περίπου 27% από το 2011. Οι σημείωσαν την ταχύτερη αύξηση από όλους, περίπου 43%. Σήμερα είναι οι μισοί από τους αυτοαπασχολούμενους χωρίς προσωπικό στην Ευρώπη, ενώ το 2011 ήταν περίπου το ένα τρίτο.
«Εξειδικευμένοι αυτοαπασχολούμενοι χωρίς προσωπικό»: δουλεύεις για τον εαυτό σου, δεν απασχολείς κανέναν και ασκείς ένα εξειδικευμένο επάγγελμα
Πρόκειται για κάποιον που δουλεύει για τον εαυτό του, δεν απασχολεί κανέναν άλλον και έχει ως κύρια δουλειά ένα εξειδικευμένο επάγγελμα: διευθυντικό στέλεχος, επαγγελματίας ή τεχνικός. Οι κατηγορίες αυτές αντιστοιχούν στα δύο υψηλότερα από τα τέσσερα επίσημα επίπεδα δεξιοτήτων της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ΔΟΕ), οπότε ο διαχωρισμός γίνεται με βάση τις δεξιότητες και όχι με βάση τον κλάδο.
Περιλαμβάνει, για παράδειγμα, προγραμματιστές λογισμικού, γραφίστες, συμβούλους, αρχιτέκτονες, δικηγόρους, λογιστές, μεταφραστές, δημοσιογράφους και φωτογράφους. Δεν περιλαμβάνει τον υδραυλικό που δουλεύει μόνος του, τον οδηγό ταξί, τον καταστηματάρχη, τον κομμωτή ή τον αγρότη, όσο ανεξάρτητα κι αν εργάζονται: αυτοί ανήκουν σε άλλες επαγγελματικές ομάδες.
Αυτόν τον διαχωρισμό με βάση τις δεξιότητες χρησιμοποιεί η IPSE, η ένωση των αυτοαπασχολούμενων του Ηνωμένου Βασιλείου, για να ορίσει τον freelancer. Πρόκειται για μια κοντινή προσέγγιση και όχι για ακριβή καταμέτρηση: περιλαμβάνει επίσης γιατρούς που δουλεύουν μόνοι τους και διευθυντές μονοπρόσωπων εταιρειών που δεν θα αποκαλούσαν ποτέ τον εαυτό τους freelancers.
Ο «επαγγελματίας που εργάζεται για δικό του λογαριασμό»
Οι «Επαγγελματίες» είναι επίσημη επαγγελματική ομάδα (κύρια ομάδα 2 της ISCO): επαγγέλματα που κατά κανόνα απαιτούν πτυχίο πανεπιστημιακού επιπέδου, όπως μηχανικοί, γιατροί, δικηγόροι, λογιστές, προγραμματιστές λογισμικού, σχεδιαστές και δημοσιογράφοι.
Το «για δικό τους λογαριασμό» σημαίνει ότι είναι αυτοαπασχολούμενοι χωρίς προσωπικό: πουλούν τη δική τους εργασία, αντί να διοικούν μια εταιρεία με υπαλλήλους.
Μόνο δύο επαγγελματικές ομάδες αυξήθηκαν, με ταχύτερη την άνοδο των επαγγελματιών: από 3,46 σε 4,95 εκατ., αύξηση 43%
Αυτοαπασχολούμενοι χωρίς προσωπικό στην ΕΕ ανά εξειδικευμένη επαγγελματική ομάδα, σε εκατομμύρια άτομα, 2011 έναντι 2025
Οι επαγγελματίες χωρίς προσωπικό αυξήθηκαν από 3.461.200 σε 4.950.600 άτομα, άνοδος 43,0%, που αντιστοιχεί σε πάνω από τα τέσσερα πέμπτα της συνολικής αύξησης της εξειδικευμένης ομάδας. Οι τεχνικοί και οι ασκούντες συναφή επαγγέλματα αυξήθηκαν κατά 14,1%, τα διευθυντικά στελέχη μειώθηκαν κατά 4,5% και όλες οι υπόλοιπες επαγγελματικές ομάδες συρρικνώθηκαν: οι υπάλληλοι γραφείου κατά 23%, οι απασχολούμενοι στις υπηρεσίες και τις πωλήσεις κατά 14%, οι αγρότες κατά 43%, οι ειδικευμένοι τεχνίτες κατά 5%, οι χειριστές μηχανημάτων κατά 10% και τα ανειδίκευτα επαγγέλματα κατά 27%. Οι επαγγελματίες δεν αυξήθηκαν απλώς ταχύτερα από όλους: είναι η μόνη μεγάλη ομάδα που αυξάνεται.
Αυτοαπασχόληση χωρίς προσωπικό στην ΕΕ: το σύνολο μειώνεται, ενώ το εξειδικευμένο τμήμα αυξάνεται (δείκτης, 2011 = 100)
- Εξειδικευμένοι αυτοαπασχολούμενοι χωρίς προσωπικό · διευθυντικά στελέχη, επαγγελματίες και τεχνικοί που δουλεύουν για τον εαυτό τους, χωρίς υπαλλήλους
- Όλοι οι αυτοαπασχολούμενοι χωρίς προσωπικό · όλοι όσοι δουλεύουν για τον εαυτό τους χωρίς υπαλλήλους
Περισσότερα για τον τρόπο μέτρησης της σειράς
Η κατηγορία των εξειδικευμένων αυτοαπασχολούμενων χωρίς προσωπικό περιλαμβάνει όσους δουλεύουν μόνοι τους (χωρίς να απασχολούν κανέναν) και έχουν κύρια δουλειά που ανήκει στις κύριες ομάδες 1–3 της ISCO-08: διευθυντικά στελέχη, επαγγελματίες, καθώς και τεχνικοί και ασκούντες συναφή επαγγέλματα. Αυτές αντιστοιχούν στα δύο υψηλότερα από τα τέσσερα επίπεδα δεξιοτήτων της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ΔΟΕ), γι’ αυτό και ο διαχωρισμός γίνεται με βάση τις δεξιότητες και όχι με βάση τον κλάδο. Η IPSE ορίζει τον freelancer με τον ίδιο διαχωρισμό βάσει δεξιοτήτων, εφαρμοσμένο όμως στην ταξινόμηση επαγγελμάτων του Ηνωμένου Βασιλείου και όχι στη διεθνή ISCO που χρησιμοποιεί η Eurostat.
Πρόκειται για μια προσέγγιση και όχι για ακριβή καταμέτρηση: περιλαμβάνει γιατρούς που δουλεύουν μόνοι τους και διευθυντές μονοπρόσωπων εταιρειών που δεν θα αποκαλούσαν ποτέ τον εαυτό τους freelancers. Επίσης, δεν εντοπίζει όσους κάνουν freelancing παράλληλα με μια κύρια δουλειά, επειδή καταγράφεται μόνο η κύρια δουλειά. Η σειρά ξεκινά το 2011, γιατί η αναταξινόμηση από την ISCO-88 στην ISCO-08 εκείνη τη χρονιά μειώνει από τη μια μέρα στην άλλη τον καταγεγραμμένο αριθμό των αυτοαπασχολούμενων διευθυντικών στελεχών από 2,5 εκατ. σε 0,8 εκατ., κάτι που αφαιρεί κάθε νόημα από τις συγκρίσεις με προηγούμενα έτη. Ο ανασχεδιασμός της LFS το 2021 προσθέτει μια μικρότερη διακοπή στη σειρά.
Τι ωθεί την ανάπτυξη του freelancing
Δύο «δυνάμεις» ωθούν την ανάπτυξη του freelancing: μία σε κάθε πλευρά της αγοράς εργασίας
Η προηγούμενη ενότητα περιέγραψε τις τρεις φάσεις που έχουν διαμορφώσει την αγορά εργασίας από τον 20ό αιώνα και μετά. Το ερώτημα που έχει σημασία για την επόμενη δεκαετία είναι γιατί η στροφή προς την ανεξάρτητη εργασία αναμένεται να συνεχιστεί και ίσως να επιταχυνθεί ακόμη περισσότερο.
Διακρίνω δύο «δυνάμεις» που ωθούν την ανάπτυξη του freelancing και βρίσκονται σε αντίθετες πλευρές της αγοράς εργασίας:
- Από την πλευρά της ζήτησης, το AI αναδιαμορφώνει τις ανάγκες των εταιρειών σε ανθρώπινο δυναμικό, καθώς η ζήτηση για δεξιότητες σχετικές με το AI εκτινάσσεται και αλλάζει διαρκώς. Αυτή η συνεχής ανάγκη για νέες δεξιότητες δημιουργεί αυξανόμενη ζήτηση για εξειδικευμένους freelancers που μπορούν να καλύψουν γρήγορα το κενό και να βοηθήσουν τις εταιρείες να διαχειριστούν τη μετάβαση στην εποχή του AI.
- Από την πλευρά της προσφοράς, η προτίμηση για την ανεξάρτητη εργασία αυξάνεται, με κινητήριο μοχλό τις δημογραφικές αλλαγές και τις μεταβαλλόμενες επαγγελματικές προσδοκίες (π.χ. ισορροπία επαγγελματικής και προσωπικής ζωής, επιθυμία για εξ αποστάσεως εργασία, ανεξαρτησία). Τα δεδομένα δείχνουν ότι η τάση αυτή είναι ιδιαίτερα έντονη από το 2025, όταν τα LLMs έφτασαν σε ένα επίπεδο «νοημοσύνης» που τους επέτρεψε να χρησιμοποιούνται σε ένα ευρύ φάσμα εργασιών.
1 · Η δύναμη της ζήτησης
Η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει διαρκώς τις ανάγκες των εταιρειών σε ανθρώπινο δυναμικό
Από την κυκλοφορία του ChatGPT τον Νοέμβριο του 2022, οι εταιρείες προσπαθούν να υιοθετήσουν το AI. Το εγχείρημα έχει αποδειχθεί πολύ δύσκολο, γιατί οι δυνατότητες του AI εξελίσσονται συνεχώς. Κάθε λίγους μήνες, ένα νέο μοντέλο αιχμής σημειώνει νέα ρεκόρ σε μια σειρά από benchmarks.
Αυτό δημιουργεί δύο βασικές προκλήσεις για κάθε εταιρεία:
- Να συμβαδίζουν με τις πιο πρόσφατες τεχνολογικές δυνατότητες. Οι εταιρείες πρέπει να αναπροσαρμόζουν τα σχέδιά τους συνεχώς και γρήγορα, ώστε να μη μείνουν πίσω. Κάθε δύο εβδομάδες περίπου, η πιο πρόσφατη τεχνολογία AI βελτιώνεται σημαντικά, με τρόπους που μπορούν να αλλάξουν το πώς λειτουργούν οι εταιρείες και ποιους ανθρώπους πρέπει να προσλάβουν.
Τα στοιχεία: τα πιο προηγμένα μοντέλα AI γίνονται όλο και καλύτερα, ξεπερνώντας διαρκώς τις προσδοκίες για το τι μπορεί να κάνει το AI
Ο ρυθμός φαίνεται πιο καθαρά μέσα από τα benchmarks: σταθερά σύνολα δύσκολων προβλημάτων με τα οποία οι ερευνητές βαθμολογούν κάθε νέο μοντέλο, ώστε τα αποτελέσματα να είναι συγκρίσιμα διαχρονικά. Παρακάτω, κάθε ομάδα στηλών αντιστοιχεί σε μία ικανότητα και κάθε στήλη δείχνει την καλύτερη βαθμολογία στο τεστ αυτής της ικανότητας, ανάμεσα σε όλα τα συστήματα AI που είχαν κυκλοφορήσει έως το τέλος της αντίστοιχης χρονιάς. Όλες οι ομάδες δείχνουν το ίδιο: ό,τι το AI μόλις που άγγιζε πριν από δύο ή τρία χρόνια, σήμερα έχει σχεδόν λυθεί.
Καλύτερη βαθμολογία από οποιοδήποτε διαθέσιμο σύστημα AI στο τέλος κάθε χρονιάς, σε % των προβλημάτων του τεστ που λύθηκαν
42%77%93%95%Επιστήμες1–31%77%84%Προγραμματισμός22%28%54%93%Γρίφοι3––73%84%Χρήση υπολογιστή4–8%38%46%Διεπιστημονικός συλλογισμός5Πηγές: Epoch AI, «AI Benchmarking Hub» (επιστήμες και προγραμματισμός, από τις τυποποιημένες μετρήσεις που κάνει η ίδια η Epoch και όχι από αποτελέσματα που δηλώνουν τα ίδια τα εργαστήρια AI), καθώς και οι επίσημοι πίνακες κατάταξης των ARC Prize (γρίφοι), OSWorld-Verified (χρήση υπολογιστή) και Humanity’s Last Exam (διεπιστημονικός συλλογισμός), με στοιχεία που ανακτήθηκαν στις 17 και 21 Ιουλίου 2026. Περισσότερα για τη μέθοδο, για κάθε τεστ και για τα μοντέλα πίσω από τις στήλες
Κάθε στήλη δείχνει το ρεκόρ μέχρι εκείνη τη χρονιά: την υψηλότερη βαθμολογία ανάμεσα σε όλα τα συστήματα που είχαν κυκλοφορήσει έως το τέλος της, ενώ, όπου ένα τεστ δημιουργήθηκε αργότερα, τα παλαιότερα συστήματα βαθμολογήθηκαν εκ των υστέρων. Η παύλα σημαίνει ότι δεν υπάρχει συγκρίσιμη μέτρηση για εκείνη τη χρονιά. Για τη χρήση υπολογιστή χρησιμοποιείται ο πίνακας κατάταξης με όριο 100 βημάτων.
- 1 GPQA Diamond: 198 ερωτήσεις επιστημών σε επίπεδο μεταπτυχιακών σπουδών. Κάθε ερώτηση έχει τέσσερις πιθανές απαντήσεις, οπότε όποιος απαντά στην τύχη πετυχαίνει 25%. Από τον Μάρτιο του 2026 το τεστ έχει φτάσει στο ανώτατο όριό του.
- 2 SWE-bench Verified: 500 πραγματικές αναφορές σφαλμάτων από projects ανοιχτού κώδικα. Μια διόρθωση μετράει όταν περνά τα τεστ του ίδιου του project. Δημιουργήθηκε τον Αύγουστο του 2024.
- 3 ARC-AGI-2: οπτικοί γρίφοι λογικής, εύκολοι για τους ανθρώπους, σχεδιασμένοι ώστε να δυσκολεύουν το AI. Οι στήλες του 2023–24 αντιστοιχούν σε συστήματα φτιαγμένα ειδικά για τον διαγωνισμό, όχι σε μοντέλα που μπορούσε κανείς να αγοράσει.
- 4 OSWorld-Verified: πραγματικές εργασίες σε πραγματικό περιβάλλον υπολογιστή, που πρέπει να ολοκληρωθούν μέσα σε 100 ενέργειες. Στην αρχική μελέτη, οι άνθρωποι πέτυχαν περίπου 72%. Στις πρώτες θέσεις βρίσκονται συστήματα agents χτισμένα πάνω σε ένα μοντέλο.
- 5 Humanity’s Last Exam: 2.500 ερωτήσεις επιπέδου ειδικών σε περισσότερα από εκατό γνωστικά αντικείμενα. Η εξέταση γίνεται με κλειστά βιβλία, χωρίς εργαλεία ή αναζήτηση στο διαδίκτυο.
- 6 Καλύτερες βαθμολογίες έως τις 21 Ιουλίου 2026, τοποθετημένες με βάση την ημερομηνία κυκλοφορίας κάθε συστήματος. Οι στήλες του Ιουλίου 2026 ανήκουν σε τέσσερα διαφορετικά συστήματα: το GPT-5.4 Pro της OpenAI (επιστήμες), το Claude Opus 4.7 της Anthropic (προγραμματισμός), το GPT-5.6 της OpenAI (γρίφοι), τον agent Pointer που τρέχει πάνω στο Opus 4.7 (χρήση υπολογιστή) και το Gemini 3.1 Pro της Google (η εξέταση). Κανένα εργαστήριο δεν μένει για πολύ στην κορυφή. Όταν μια ομάδα στηλών σταματά να ανεβαίνει, όπως αυτή των επιστημών από τον Μάρτιο του 2026, δεν είναι τα μοντέλα που σταματούν να προοδεύουν, αλλά το τεστ που εξαντλεί τα περιθώριά του. Όσοι δημιουργούν benchmarks απαντούν γράφοντας δυσκολότερα τεστ. Τα νεότερα μοντέλα, το Claude Fable 5 και το Kimi K3, δεν έχουν ακόμη στήλη: το γράφημα χρησιμοποιεί μόνο ανεξάρτητες μετρήσεις, με το ίδιο πλαίσιο αξιολόγησης για όλα τα συστήματα, οι οποίες στις περισσότερες περιπτώσεις δεν είχαν γίνει ακόμη γι’ αυτά, ενώ τα νούμερα που δημοσιεύουν τα ίδια τα εργαστήρια δεν είναι συγκρίσιμα. Ο συνολικός δείκτης ικανοτήτων της Epoch, ο οποίος τα καλύπτει, κατατάσσει πρώτο το Fable 5.
Τι λένε οι CEOs
«Όπως με τον νόμο του Moore, βλέπαμε τις επιδόσεις να διπλασιάζονται κάθε 18 μήνες. Με το AI, έχουμε πλέον αρχίσει να βλέπουμε αυτόν τον διπλασιασμό περίπου κάθε έξι μήνες.»
Satya Nadella, CEO της Microsoft, ανοίγοντας την κεντρική ομιλία του Microsoft Ignite 2024 (Νοέμβριος 2024). «Καθώς αξιοποιούμε όλο και περισσότερο το Generative AI και τους agents, αναμένεται να αλλάξει ο τρόπος που δουλεύουμε. Θα χρειαζόμαστε λιγότερους ανθρώπους σε ορισμένες από τις δουλειές που γίνονται σήμερα και περισσότερους ανθρώπους σε άλλου είδους δουλειές.»
Andy Jassy, CEO της Amazon, σε σημείωμα προς όλους τους εργαζόμενους της Amazon (Ιούνιος 2025). - Να διασφαλίζουν ότι οι εργαζόμενοί τους έχουν τις δεξιότητες για να χρησιμοποιούν, ή για να μάθουν να χρησιμοποιούν, τις πιο πρόσφατες τεχνολογίες AI. Ακόμη και όταν η διοίκηση γνωρίζει ακριβώς τι μπορούν να κάνουν τα καλύτερα μοντέλα, έχει να αντιμετωπίσει την τεράστια πρόκληση να εφαρμόσει αυτές τις τεχνολογίες σε ολόκληρο τον οργανισμό. Πρέπει να διασφαλίσει ότι διαθέτει τους κατάλληλους ανθρώπους για να κάνει τα σχέδιά της πραγματικότητα. Αυτή είναι μια πολύ πιο αργή διαδικασία. Εδώ ακριβώς μπαίνει στην εικόνα το χάσμα δεξιοτήτων: όσοι ξέρουν να αξιοποιούν αποτελεσματικά το AI σπανίζουν, ενώ όσοι δεν ξέρουν να το χρησιμοποιούν δεν μαθαίνουν αρκετά γρήγορα ώστε να ακολουθήσουν τον ρυθμό των αλλαγών.
Τα δεδομένα δείχνουν: οι εργοδότες περιμένουν ότι το AI θα αναδιαμορφώσει την επιχείρησή τους και παραδέχονται ότι σήμερα δεν διαθέτουν την τεχνογνωσία για να υιοθετήσουν τεχνολογίες AI.
- Η πρόβλεψη: οι εργοδότες περιμένουν ότι το AI θα αναδιαμορφώσει μεγάλο μέρος των δεξιοτήτων που χρησιμοποιεί το προσωπικό τους.
- Η παραδοχή: η τεχνογνωσία που χρειάζεται αυτή η μετάβαση είναι ακριβώς αυτό που οι επιχειρήσεις λένε ότι τους λείπει.
- Η μέτρηση: στην ΕΕ, μόνο μία στις πέντε επιχειρήσεις χρησιμοποιούσε πράγματι AI το 2025.
Συνολικά: έρχεται μια μεγάλη προσαρμογή, οι δεξιότητες που απαιτεί σπανίζουν και σχεδόν ολόκληρη βρίσκεται ακόμη μπροστά μας.
Εύρημα 1
WEF Future of Jobs 2025Πάνω από 1.000 εργοδότες, 55 οικονομίες, έρευνα του 2024
Το 86% των εργοδοτών θεωρεί το AI τη μεγαλύτερη δύναμη που αναδιαμορφώνει την επιχείρησή τους και αναμένει ότι περίπου το 39% των βασικών δεξιοτήτων των εργαζομένων θα αλλάξει έως το 2030.
Το 86% των εργοδοτών της έρευνας ανέφερε το AI και την επεξεργασία πληροφοριών ως τεχνολογία που αναμένεται να μετασχηματίσει την επιχείρησή τους έως το 2030, ποσοστό υψηλότερο από κάθε άλλη τεχνολογία.
Πηγή: World Economic Forum, Future of Jobs Report 2025, Διαγράμματα 1.2 και 3.1. Η έρευνα διεξήχθη από τον Μάιο έως τον Σεπτέμβριο του 2024, σε περισσότερους από 1.000 εργοδότες που αντιπροσωπεύουν πάνω από 14 εκατ. εργαζόμενους σε 55 οικονομίες. Το δείγμα της εστιάζει σκόπιμα σε μεγάλες επιχειρήσεις, επομένως αποτυπώνει προσδοκίες εργοδοτών και δεν αποτελεί μέτρηση με τυχαίο δείγμα. Εύρημα 2
Eurostat, 2025Επίσημη έρευνα της ΕΕ σε περίπου 157.000 επιχειρήσεις
Το 70% των επιχειρήσεων που εξέτασαν το AI και τελικά δεν προχώρησαν αναφέρει έναν λόγο πάνω από όλους τους άλλους: τους λείπει η τεχνογνωσία.
Γιατί οι επιχειρήσεις της ΕΕ που εξέτασαν το AI τελικά δεν το χρησιμοποίησαν (ποσοστό επιχειρήσεων που αναφέρουν κάθε λόγο, 2025)
Η δικαιολογία δεν είναι ότι το AI είναι άχρηστο: αυτή η απάντηση έρχεται τελευταία, με 18%. Αυτό που λείπει είναι άνθρωποι που ξέρουν να το κάνουν να λειτουργήσει, κάτι που ισχύει για επιχειρήσεις κάθε μεγέθους: την έλλειψη τεχνογνωσίας αναφέρει το 71% των μικρών επιχειρήσεων, το 69% των μεσαίων και το 65% των μεγάλων. Η έρευνα του World Economic Forum σε εργοδότες καταλήγει στο ίδιο συμπέρασμα σε παγκόσμιο επίπεδο: το χάσμα δεξιοτήτων είναι το μεγαλύτερο εμπόδιο στον μετασχηματισμό (63%, πρώτο σε 52 από τις 55 οικονομίες), η έλλειψη δεξιοτήτων είναι το κυριότερο εμπόδιο ειδικά για την υιοθέτηση του AI (50%) και το 77% των εργοδοτών σχεδιάζει προγράμματα επανειδίκευσης, ώστε το προσωπικό τους να μπορεί να δουλεύει χρησιμοποιώντας το AI.
Πηγές
Eurostat, σύνολο δεδομένων isoc_eb_ai (κύμα του 2025). Η ερώτηση τίθεται σε επιχειρήσεις με 10 ή περισσότερους εργαζόμενους που εξέτασαν το AI χωρίς να το υιοθετήσουν, περίπου μία στις εννέα επιχειρήσεις της ΕΕ. Επιτρέπονται πολλαπλές απαντήσεις, οπότε τα ποσοστά δεν αθροίζονται σε 100. World Economic Forum, Future of Jobs Report 2025, Διαγράμματα 4.1, 4.13 και 4.14 (το ποσοστό 50% προέρχεται από την WEF Executive Opinion Survey σε περισσότερα από 11.000 στελέχη).Εύρημα 3
Eurostat, 2025Επίσημη έρευνα της ΕΕ σε επιχειρήσεις
Βρισκόμαστε ακόμη στην αρχή της μετάβασης στην εποχή του AI: το 2025, μόνο το 20% των επιχειρήσεων της ΕΕ χρησιμοποιούσε τουλάχιστον μία τεχνολογία AI.
Ακόμη στην αρχική φάση: ποσοστό επιχειρήσεων της ΕΕ (με 10 ή περισσότερους εργαζόμενους) που χρησιμοποιούν τουλάχιστον μία τεχνολογία AI, 2023 έναντι 2025
202320258%20%Επιχειρήσεις της ΕΕ (10+ εργαζόμενοι) που χρησιμοποιούν AIΗ υιοθέτηση ανεβαίνει σταθερά και περίπου διπλασιάζεται μέσα σε δύο χρόνια: 8,1% το 2023, 13,5% το 2024, 20,0% το 2025, με τις μεγάλες επιχειρήσεις να προηγούνται, στο 55%. Όμως αυτό που μετράει είναι το επίπεδο. Μια επιχείρηση προσμετράται αν έστω και μία ομάδα της χρησιμοποιεί έστω και ένα εργαλείο AI, άρα ο δείκτης δείχνει πόσο ευρέως έχει φτάσει το AI, όχι πόσο βαθιά έχει αλλάξει τη δουλειά. Ακόμη και με αυτό το επιεικές κριτήριο, τέσσερις στις πέντε επιχειρήσεις της ΕΕ δεν είχαν ξεκινήσει έως το 2025. Όσοι καθυστερούν να υιοθετήσουν το AI μόλις τώρα αρχίζουν να κινούνται: βρισκόμαστε στην αρχική φάση της μετάβασης, όχι σε προχωρημένο στάδιο.
Πηγή: Eurostat, σύνολο δεδομένων isoc_eb_ai, επιχειρήσεις με 10 ή περισσότερα απασχολούμενα άτομα, ΕΕ των 27. Πρόκειται για επίσημη έρευνα με τυχαίο δείγμα, που διενεργούν οι εθνικές στατιστικές υπηρεσίες, οπότε, σε αντίθεση με τα στοιχεία του WEF, αποτελεί μέτρηση και όχι πρόβλεψη. Η σημασία του χάσματος δεξιοτήτων είναι αδιαμφισβήτητη, αφού η έρευνα δείχνει ότι οι εργαζόμενοι που χρησιμοποιούν AI είναι σημαντικά πιο παραγωγικοί. Σε τυχαιοποιημένα πειράματα με εν ενεργεία επαγγελματίες, όσοι χρησιμοποιούσαν AI απέδωσαν 15% έως 40% περισσότερο () από την ομάδα ελέγχου στις εργασίες που μετρήθηκαν. Οι εργοδότες ήδη ενεργούν ανάλογα: δύο στα τρία διευθυντικά στελέχη δηλώνουν ότι δεν θα προσλάμβαναν κάποιον χωρίς δεξιότητες AI (Microsoft και LinkedIn, 2024).
Αυτό ακριβώς κάνει το freelancing τόσο ελκυστικό στη διάρκεια της μετάβασης: η συνεργασία για μερικές εβδομάδες ή μήνες με έναν freelancer που είναι προχωρημένος χρήστης του AI βοηθά την εταιρεία να μείνει ανταγωνιστική, μειώνοντας ταυτόχρονα τον κίνδυνο να προσλάβει τον λάθος άνθρωπο, σε μια εποχή που οι ανάγκες σε ανθρώπινο δυναμικό αλλάζουν διαρκώς.
Τα στοιχεία: όσοι χρησιμοποιούν AI αποδίδουν 15% έως 40% περισσότερο στις εργασίες που μετρήθηκαν, οι λιγότερο έμπειροι ωφελούνται περισσότερο και οι εργοδότες πλέον προσλαμβάνουν με κριτήριο αυτή τη δεξιότητα
Τα πιο αξιόπιστα στοιχεία προέρχονται από πειράματα: μια τυχαία επιλεγμένη ομάδα εργαζομένων παίρνει ένα εργαλείο AI, συνάδελφοι με συγκρίσιμο προφίλ αποτελούν την ομάδα ελέγχου και μετριέται η πραγματική απόδοση. Ακολουθούν τέσσερα γνωστά πειράματα, που καλύπτουν τη γραφή κειμένων, τον προγραμματισμό, τη συμβουλευτική και την εξυπηρέτηση πελατών:
Πόσο περισσότερο απέδωσε η ομάδα με AI σε σχέση με την ομάδα ελέγχου
Κάθε στήλη συγκρίνει εργαζόμενους που είχαν στη διάθεσή τους ένα εργαλείο AI με μια τυχαιοποιημένη ή αντιστοιχισμένη ομάδα ελέγχου που έκανε την ίδια δουλειά, με βάση τον κύριο δείκτη της κάθε μελέτης. Οι δείκτες διαφέρουν και αναφέρονται παρακάτω, ενώ κάθε όφελος ισχύει μόνο για τις εργασίες που μελετήθηκαν. Περισσότερα για κάθε πείραμα
- 1 Noy και Zhang, Science (2023): 453 επαγγελματίες σε εργασίες γραφής με κίνητρα απόδοσης, με 40% λιγότερο χρόνο και 18% υψηλότερη ποιότητα.
- 2 Cui et al., Management Science (2026): 4.867 προγραμματιστές στη Microsoft, την Accenture και μια εταιρεία του Fortune 100, στην κανονική τους δουλειά, με 26% περισσότερες ολοκληρωμένες εργασίες και μεγάλο περιθώριο σφάλματος.
- 3 Dell’Acqua et al., Organization Science (2026): 758 σύμβουλοι της BCG, 25,1% ταχύτεροι, με σημαντικά βελτιωμένη ποιότητα στις εργασίες που ήταν εντός των δυνατοτήτων του AI.
- 4 Brynjolfsson, Li και Raymond, Quarterly Journal of Economics (2025): 5.172 εκπρόσωποι εξυπηρέτησης πελατών, με 15% περισσότερα αιτήματα επιλυμένα ανά ώρα κατά μέσο όρο.
Απόψεις ανώτατων στελεχών
Δύο από τις μεγαλύτερες εταιρείες λογισμικού στον κόσμο δίνουν τα δικά τους νούμερα:
«Πόσο έχει αυξηθεί, ως εταιρεία, η ταχύτητα των μηχανικών μας χάρη στο AI; […] Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις μας, το νούμερο αυτό βρίσκεται πλέον στο 10%.»
Sundar Pichai, CEO της Google, περιγράφοντας ένα νούμερο που η Google μετρά με αυστηρότητα, στο podcast του Lex Fridman (Ιούνιος 2025). Στο σημείο […] έχουν παραλειφθεί παρεμβολές του προφορικού λόγου. «Βλέπουμε αύξηση 30% στην παραγωγικότητα των μηχανικών μας και θα συνεχίσουμε πραγματικά να την ανεβάζουμε.»
Marc Benioff, CEO της Salesforce, στην τηλεδιάσκεψη για τα αποτελέσματα του 4ου τριμήνου του 2025 της εταιρείας (Φεβρουάριος 2025), όπου δήλωσε επίσης ότι η Salesforce δεν θα προσλάμβανε κανέναν νέο μηχανικό εκείνη τη χρονιά.
2 · Η δύναμη της προσφοράς
Όλο και περισσότεροι προτιμούν την αυτοαπασχόληση, ιδίως μετά την πρωτοφανή πρόοδο του AI
Εδώ και δεκαετίες οι έρευνες μετρούν γιατί οι άνθρωποι θέλουν να δουλεύουν για τον εαυτό τους, και η απάντηση σχεδόν δεν αλλάζει: στην κορυφή της λίστας βρίσκονται η προσωπική ανεξαρτησία, η αυτοπραγμάτωση και η ελευθερία να επιλέγει κανείς πού και πότε θα δουλεύει.
Τα στοιχεία: το κίνητρο είναι η αυτονομία, και η επιθυμία είναι πιο έντονη στους νέους
Οι πηγές εδώ είναι η έρευνα της ίδιας της ΕΕ για την προτίμηση στην αυτοαπασχόληση, που διεξήχθη για τελευταία φορά το 2012, και η γερμανική έρευνα με τυχαίο δείγμα 50.000 ατόμων, που είναι σήμερα η πιο κοντινή της συνέχεια. Μαζί τεκμηριώνουν το πρώτο μισό της ιστορίας: η επιθυμία είναι παλιά, πηγάζει από την ανάγκη για αυτονομία και είναι πιο έντονη στους νέους.
Εύρημα 1
Flash Eurobarometer 354, 2012Επίσημη έρευνα σε όλη την ΕΕ, περίπου 27.000 ενήλικες
Στην ερώτηση γιατί θα προτιμούσαν την αυτοαπασχόληση, το 62% αναφέρει την προσωπική ανεξαρτησία, και ακολουθεί η ευελιξία να επιλέγει κανείς πότε και πού θα δουλεύει.
«Γιατί θα προτιμούσατε την αυτοαπασχόληση από τη μισθωτή εργασία;» (ΕΕ των 27, ποσοστό που ανέφερε κάθε λόγο, 2012)
Η κατάταξη ήταν ίδια και το 2009 (68%, 35% και 20%), άρα δεν πρόκειται για ιδιομορφία μιας χρονιάς κρίσης: αυτό που ελκύει τους ανθρώπους στο να δουλεύουν για τον εαυτό τους είναι η αυτονομία, όχι τα χρήματα.
Εύρημα 2
KfW-Gründungsmonitor, 2026Γερμανία, έρευνα με τυχαίο δείγμα περίπου 50.000 ατόμων
Το 36% των κάτω των 30 ετών θα επέλεγε την αυτοαπασχόληση, έναντι 20% των άνω των 50.
Ποσοστό όσων θα επέλεγαν την αυτοαπασχόληση ανεξάρτητα από την κατάστασή τους, ανά ηλικία (Γερμανία, 2025)
Το σημαντικό εδώ είναι η διαβάθμιση: η επιθυμία υπάρχει σε κάθε ηλικία, αλλά όσο νεότερη είναι η ομάδα, τόσο πιο έντονη γίνεται, με τους κάτω των 30 να φτάνουν σχεδόν το διπλάσιο ποσοστό από τους άνω των 50. Ο συνολικός μέσος όρος έχει ανακάμψει από το 23%, το χαμηλό της πανδημίας, στο 26%, αλλά παραμένει κάτω από το 28% του 2017.
Η επιθυμία για αυτοαπασχόληση υπάρχει εδώ και χρόνια. Ωστόσο, το καινούργιο είναι πόσο αποφασιστικά οι άνθρωποι έχουν αρχίσει να την κάνουν πράξη και πόσο ασφαλές μοιάζει πια αυτό το βήμα. Σε μία από τις μακροβιότερες έρευνες για τους ανεξάρτητους επαγγελματίες, το ποσοστό όσων νιώθουν μεγαλύτερη ασφάλεια δουλεύοντας ανεξάρτητα απ’ ό,τι σε μια παραδοσιακή θέση εργασίας έχει διπλασιαστεί, από 32% σε 67% (MBO Partners, 2025). Το επιβεβαιώνει και ο πραγματικός αριθμός όσων ξεκινούν δική τους επιχείρηση: η Γερμανία τον μετρά με μια ετήσια έρευνα σε 50.000 άτομα και κατέγραψε 690.000 νέους ιδρυτές το 2025, 18% περισσότερους μέσα σε έναν μόνο χρόνο, τη μεγαλύτερη ετήσια αύξηση που έχει καταγράψει η έρευνα από την έναρξή της, το 2002, ενώ τέσσερις στους δέκα ήταν κάτω των 30 ετών.
Εδώ και μια δεκαετία η ανεξάρτητη εργασία μοιάζει κάθε χρόνο πιο ασφαλής, και ο αριθμός των νέων ιδρυτών στη Γερμανία μόλις σημείωσε το μεγαλύτερο άλμα του από το 2002
Δύο σειρές στοιχείων, μία για τη νοοτροπία και μία για τη συμπεριφορά: μια έρευνα που τρέχει εδώ και δεκατέσσερα χρόνια για το πόσο ασφαλής φαίνεται η ανεξάρτητη εργασία, και η γερμανική έρευνα σε 50.000 άτομα που μετρά ποιοι κάνουν πράγματι το βήμα. Και οι δύο δείχνουν προς την ίδια κατεύθυνση: η ανεξάρτητη εργασία μοιάζει όλο και λιγότερο ριψοκίνδυνη, και όσοι ξεκινούν κάτι δικό τους αυξάνονται κάθε χρόνο από το 2022.
Εύρημα 1
MBO Partners, 2011–2025Ετήσια έρευνα στις ΗΠΑ, με το ίδιο ερωτηματολόγιο εδώ και 14 χρόνια
Η σιγουριά συνεχίζει να μεγαλώνει: το ποσοστό των ανεξάρτητων επαγγελματιών που νιώθουν μεγαλύτερη ασφάλεια απ’ ό,τι σε μια παραδοσιακή θέση εργασίας έχει διπλασιαστεί από το 2011, και όλο και περισσότεροι μισθωτοί συμφωνούν.
Το να δουλεύει κανείς για τον εαυτό του μοιάζει όλο και πιο ασφαλές: ανεξάρτητοι επαγγελματίες στις ΗΠΑ που νιώθουν μεγαλύτερη ασφάλεια απ’ ό,τι σε μια παραδοσιακή θέση εργασίας, 2011 έως 2025
Η ίδια έρευνα καταγράφει και το πόσο συνηθισμένη γίνεται κοινωνικά η ανεξάρτητη εργασία: οι μισοί ανεξάρτητοι επαγγελματίες (51%, από 14% το 2012) και το 43% των εργαζομένων σε παραδοσιακές θέσεις (από 13% το 2017) λένε σήμερα ότι περισσότεροι από τους φίλους και τους συγγενείς τους δουλεύουν ανεξάρτητα. Μια επιφύλαξη, για να είμαι ειλικρινής: η MBO είναι αμερικανική εταιρεία που εξυπηρετεί αυτή την αγορά, γι’ αυτό σημασία έχει η κατεύθυνση που δείχνει επί δεκατέσσερα χρόνια ένα σταθερό ερωτηματολόγιο, όχι κάποια μεμονωμένη τιμή.
Εύρημα 2
KfW-Gründungsmonitor, 2026Γερμανία, έρευνα με τυχαίο δείγμα περίπου 50.000 ατόμων
Το 2025, 690.000 Γερμανοί ξεκίνησαν κάτι δικό τους, 18% περισσότεροι μέσα σε έναν μόνο χρόνο: η μεγαλύτερη ετήσια αύξηση από την έναρξη της έρευνας, το 2002.
Άνθρωποι που ξεκίνησαν κάτι δικό τους στη Γερμανία, ανά έτος, σε χιλιάδες (μαζί όσοι το έκαναν ως κύρια απασχόληση και όσοι ως παράλληλη δραστηριότητα), 2018 έως 2025
Από το 2018 έως το 2024 ο αριθμός κινήθηκε οριζόντια, περίπου μεταξύ 540.000 και 610.000 νέων ιδρυτών τον χρόνο. Το 2025 όμως έσπασε το μοτίβο: 690.000 ιδρυτές, η μεγαλύτερη ετήσια αύξηση από την έναρξη της έρευνας, το 2002, και ο υψηλότερος αριθμός από το 2015, με καθένα από τα τρία τελευταία χρόνια να ξεπερνά το προηγούμενο. Άλλαξε και η σύνθεση: το 70%, ποσοστό-ρεκόρ, ξεκίνησε μια δραστηριότητα παράλληλα με τη δουλειά του, και τέσσερις στους δέκα ιδρυτές ήταν κάτω των 30 ετών. Η στροφή δεν είναι μόνο γερμανική: το ποσοστό επιχειρηματικότητας αρχικών σταδίων στη χώρα έφτασε στο υψηλότερο επίπεδο από τότε που άρχισε να μετριέται, πριν από 26 χρόνια, και σε όλη την Ευρώπη το ποσοστό των ενηλίκων που σκοπεύουν να ξεκινήσουν επιχείρηση μέσα στα επόμενα τρία χρόνια αυξήθηκε κατά περίπου δύο ποσοστιαίες μονάδες μεταξύ 2022 και 2025.
Πηγές
KfW-Gründungsmonitor, η έρευνα σε περίπου 50.000 άτομα από την οποία προέρχονται και τα στοιχεία για την προτίμηση παραπάνω. Ως ιδρυτής ορίζεται όποιος, σε ηλικία 18–64 ετών, ξεκίνησε εμπορική ή freelance δραστηριότητα ως αυτοαπασχολούμενος, είτε ως κύρια είτε ως παράλληλη απασχόληση, μέσα στους 12 μήνες πριν από τη συνέντευξη. Η πλήρης σειρά ξεκινά το 2002, όταν το επίπεδο ήταν περίπου διπλάσιο από το σημερινό: γύρω στα 1,5 εκατ. ιδρυτές τον χρόνο στις αρχές της δεκαετίας του 2000, αμέσως μετά την άνθηση των dot-com. Ακολούθησαν δύο δεκαετίες πτώσης, καθώς η αγορά εργασίας της Γερμανίας ενισχύθηκε και η ίδρυση επιχειρήσεων από ανάγκη υποχώρησε. Το γράφημα ξεκινά από το 2018, ώστε να φαίνεται καθαρά η πρόσφατη στροφή. Η δειγματοληψία μέσω κινητών τηλεφώνων προστέθηκε το 2010 και οι διαδικτυακές συνεντεύξεις το 2024–25, ενώ οι αναθεωρήσεις από έκδοση σε έκδοση δεν ξεπερνούν το 1%. Το ρεκόρ στην επιχειρηματικότητα αρχικών σταδίων προέρχεται από το GEM Germany 2025/26. Το στοιχείο για την πρόθεση των Ευρωπαίων να ξεκινήσουν επιχείρηση προέρχεται από το πάνελ του Global Entrepreneurship Monitor, ένα διαδικτυακό πάνελ που τείνει να διογκώνει τα επίπεδα, γι’ αυτό δείχνει την κατεύθυνση και όχι το μέγεθος.Η τάση αυτή δεν φαίνεται μόνο στις έρευνες, αλλά και στις επίσημες στατιστικές. Οι ΗΠΑ σημείωσαν ιστορικό ρεκόρ αιτήσεων ίδρυσης επιχειρήσεων το 2025, και το 2026 κινείται ακόμη ψηλότερα. Αντίστοιχα, οι εγγραφές νέων επιχειρήσεων στην ΕΕ βρίσκονται στο υψηλότερο επίπεδο της σειράς τους, ενώ η μεγαλύτερη έρευνα για την επιχειρηματικότητα στον κόσμο αναφέρει, με τα δικά της λόγια, ότι «όλο και περισσότεροι άνθρωποι συμφωνούν ότι γίνεται ευκολότερο να ξεκινήσει κανείς μια επιχείρηση».
Τα στοιχεία: οι νέες επιχειρήσεις σπάνε ρεκόρ και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού, και το ξεκίνημα μιας επιχείρησης γίνεται όλο και ευκολότερο
Δύο επίσημες στατιστικές και η μεγαλύτερη έρευνα για την επιχειρηματικότητα στον κόσμο δείχνουν όλες προς την ίδια κατεύθυνση: περισσότεροι άνθρωποι από ποτέ ξεκινούν δική τους επιχείρηση, και το ξεκίνημα γίνεται όλο και ευκολότερο. Αξίζει να έχει κανείς υπόψη ότι το να γίνει freelancer, προσφέροντας την εξειδίκευσή του ως υπηρεσία σε πελάτες, μοιάζει από πολλές απόψεις με το να γίνει επιχειρηματίας.
Εύρημα 1
US Census Bureau, 2004–2026Business Formation Statistics, επίσημη καταμέτρηση
Το 2025 ήταν η χρονιά με τις περισσότερες αιτήσεις ίδρυσης επιχειρήσεων που έχουν καταγραφεί ποτέ στις ΗΠΑ, και το 2026 ξεκίνησε με ακόμη ταχύτερο ρυθμό.
Αιτήσεις ίδρυσης επιχειρήσεων που υποβλήθηκαν στις ΗΠΑ, ανά έτος, σε εκατομμύρια
Από το 2021 και μετά, κάθε χρονιά ξεπερνά τα πέντε εκατομμύρια αιτήσεις, έναντι 3,5 εκατ. το 2019, και το πρώτο εξάμηνο του 2026 είναι το υψηλότερο πρώτο εξάμηνο που έχει καταγραφεί ποτέ, 12% πάνω από τους ίδιους μήνες του 2025. Οφείλω δύο επισημάνσεις: μια αίτηση δεν είναι ακόμη επιχείρηση, και η κατηγορία αιτήσεων με τις περισσότερες πιθανότητες να εξελιχθούν σε επιχειρήσεις με προσωπικό κορυφώθηκε το 2023. Άρα το ρεκόρ το τροφοδοτούν οι επιχειρήσεις ενός ατόμου, χωρίς προσωπικό, δηλαδή ακριβώς η κατηγορία με την οποία ασχολείται αυτό το κείμενο.
Εύρημα 2
Eurostat και GEM, 2024–2026Επίσημες στατιστικές της ΕΕ και έρευνα σε 51 οικονομίες
Οι εγγραφές νέων επιχειρήσεων στην ΕΕ βρίσκονται στο υψηλότερο επίπεδο της σειράς τους, και σε πολλές χώρες όλο και περισσότεροι συμφωνούν ότι γίνεται ευκολότερο να ξεκινήσει κανείς επιχείρηση.
Εγγραφές νέων επιχειρήσεων στην ΕΕ, ανά τρίμηνο, δείκτης (2021 = 100): στο υψηλότερο επίπεδο από το πρώτο τρίμηνο του 2019
Ο δείκτης εγγραφών της Eurostat έφτασε στο υψηλότερο επίπεδό του στα τέλη του 2025 και το διατήρησε στις αρχές του 2026, «το υψηλότερο επίπεδο από το πρώτο τρίμηνο του 2019», όπως το διατυπώνει η ίδια η Eurostat. Η έκθεση 2024/25 του Global Entrepreneurship Monitor περιγράφει καθαρά την τάση: «όλο και περισσότεροι άνθρωποι συμφωνούν ότι γίνεται ευκολότερο να ξεκινήσει κανείς μια επιχείρηση», και ο αριθμός των οικονομιών της έρευνας όπου πάνω από δύο στους πέντε ενήλικες θεωρούν εύκολο το ξεκίνημα αυξήθηκε από 29 στις 50 το 2019 σε 35 στις 51 το 2024. Μια έρευνα του κλάδου προσθέτει ότι το 60% των ιδρυτών του 2025 χρησιμοποίησε AI ως βοήθεια στο ξεκίνημά τους, από 21% το 2023. Για να είμαι ειλικρινής, υπάρχει και η άλλη πλευρά. Η ίδια σειρά του GEM δείχνει ότι ο φόβος της αποτυχίας αυξάνεται: το ποσοστό των οικονομιών όπου η πλειονότητα των υποψήφιων ιδρυτών αποθαρρύνεται από αυτόν έχει σχεδόν διπλασιαστεί από το 2019. Οι κηρύξεις πτώχευσης στην ΕΕ βρίσκονται στο υψηλότερο επίπεδό τους μετά το 2019. Και η Ελλάδα είναι η εξαίρεση που θυμίζει τη σημείωση παραπάνω, αφού είναι 47η στις 51 οικονομίες στο πόσο εύκολο θεωρείται το ξεκίνημα και 7η στον φόβο της αποτυχίας. Η πόρτα είναι ανοιχτή, αλλά δεν μοιάζει ακόμη ανοιχτή παντού.
Πηγές
Eurostat, τριμηνιαίες εγγραφές νέων επιχειρήσεων (δείκτης, 2021 = 100, με εποχική προσαρμογή, ενώ απόλυτος αριθμός για το σύνολο της ΕΕ δεν υπάρχει, επειδή οι εθνικές πρακτικές διαφέρουν). GEM 2024/25 Global Report και GEM 2025/26 Global Report (έρευνες στον γενικό πληθυσμό σε περίπου 50 οικονομίες, με τα στοιχεία για την Ελλάδα από τον γύρο του 2024, τον τελευταίο στον οποίο συμμετείχε η χώρα). Τα στοιχεία για τη χρήση AI στο ξεκίνημα νέων επιχειρήσεων προέρχονται από το 2026 New Business Formation Report της Gusto, έρευνα μιας εταιρείας υπηρεσιών μισθοδοσίας σε περίπου 1.000 ιδρυτές στις ΗΠΑ, δηλαδή πηγή εταιρείας του χώρου, που παρατίθεται ενδεικτικά και όχι ως απόδειξη.Απόψεις ανώτατων στελεχών
Τα ανώτατα στελέχη συμφωνούν ότι ποτέ στην ιστορία δεν υπήρξε καλύτερη στιγμή για να γίνει κανείς επιχειρηματίας:
«Ζούμε τη χρυσή εποχή της επιχειρηματικότητας. Είναι η καλύτερη στιγμή στην ιστορία του κόσμου για να ξεκινήσει κανείς μια επιχείρηση. […] Για πρώτη φορά στην ιστορία της επιχειρηματικότητας, το κόστος της αποτυχίας είναι σχεδόν μηδενικό.»
«Ας πούμε τουλάχιστον ότι είναι η καλύτερη στιγμή μέχρι σήμερα.»
Από την πλευρά της προσφοράς, λοιπόν, η αλλαγή δεν είναι κάποια νέα μόδα. Είναι μια παλιά και βαθιά επιθυμία για αυτονομία, πιο έντονη στις νεότερες ηλικίες, που όλο και περισσότεροι άνθρωποι κάνουν επιτέλους πράξη (πιθανώς λόγω του AI), ακριβώς τη στιγμή που η πλευρά της ζήτησης, όπως περιγράφηκε παραπάνω, αρχίζει να αναζητά αυτού του είδους τις ευέλικτες, σύγχρονες δεξιότητες.
Συμπέρασμα
Τι δείχνουν τα στοιχεία: το freelancing γίνεται καθιερωμένος τρόπος εργασίας στη διάρκεια της μετάβασης στην εποχή του AI.
Για να συνοψίσω, ξεκίνησα με στόχο να εξηγήσω μία αλλαγή και γιατί λογικά θα διαρκέσει: το freelancing γίνεται καθιερωμένος τρόπος εργασίας και αναμένεται να συνεχίσει να μεγαλώνει στη διάρκεια της μετάβασης στην εποχή του AI. Η αγορά εργασίας έφτασε ως εδώ σε τρεις φάσεις: μια ολόκληρη ζωή στον ίδιο εργοδότη, έπειτα δεκαετίες με όλο και συχνότερες αλλαγές θέσεων εργασίας, και τώρα ένα αυξανόμενο ποσοστό εξειδικευμένων επαγγελματιών που δουλεύουν για τον εαυτό τους.
Το ερώτημα για την επόμενη δεκαετία είναι γιατί αυτό αναμένεται να συνεχιστεί, ίσως και να επιταχυνθεί. Για να απαντήσω, επισήμανα δύο δυνάμεις που βρίσκονται σε αντίθετες πλευρές της αγοράς εργασίας:
- Ζήτηση. Το AI συνεχίζει να αναδιαμορφώνει τις δεξιότητες που χρειάζονται οι εταιρείες, και μάλιστα αδιάκοπα, αφού κάθε λίγους μήνες ένα νέο μοντέλο επαναπροσδιορίζει τι μπορεί να κάνει η τεχνολογία. Το χάσμα δεξιοτήτων είναι μεγάλο και πρέπει να καλυφθεί: το 86% των εργοδοτών θεωρεί το AI τη μεγαλύτερη δύναμη μετασχηματισμού της επιχείρησής τους και αναμένει ότι περίπου το 39% των βασικών δεξιοτήτων θα αλλάξει έως το 2030. Παρ’ όλα αυτά, μόνο μία στις πέντε επιχειρήσεις της ΕΕ χρησιμοποιούσε οποιαδήποτε μορφή AI έως το 2025, και όταν ρωτήθηκαν γιατί όχι, το 70% απάντησε ότι τους έλειπε η απαραίτητη τεχνογνωσία μέσα στην εταιρεία. Αφού οι εργαζόμενοι που χρησιμοποιούν AI αποδίδουν 15% έως 40% περισσότερο στις εργασίες που μετρήθηκαν, μια εταιρεία που φέρνει έναν ευέλικτο freelancer με δεξιότητες στο AI για μερικές εβδομάδες ή μήνες μπορεί να προσαρμοστεί και να περιορίσει τον κίνδυνο, όσο οι δεξιότητες που χρειάζεται εξακολουθούν να μεταβάλλονται.
- Προσφορά. Η επιθυμία για ανεξάρτητη εργασία είναι παλιά και σταθερή, πηγάζει από την ανάγκη για αυτονομία και όχι από την αμοιβή, ενώ είναι πιο έντονη στις νεότερες ηλικίες. Το καινούργιο είναι ότι οι άνθρωποι την κάνουν πλέον πράξη και ότι το βήμα αυτό μοιάζει σήμερα ασφαλές: το ποσοστό των ανεξάρτητων επαγγελματιών που νιώθουν μεγαλύτερη ασφάλεια δουλεύοντας για τον εαυτό τους απ’ ό,τι σε μια παραδοσιακή θέση εργασίας έχει διπλασιαστεί, από 32% σε 67%. Η συμπεριφορά ακολουθεί τη διάθεση: 690.000 νέοι ιδρυτές στη Γερμανία το 2025, 18% περισσότεροι μέσα σε έναν μόνο χρόνο, και ιστορικό ρεκόρ αιτήσεων ίδρυσης επιχειρήσεων στις ΗΠΑ.
Συνολικά, οι δύο δυνάμεις ταιριάζουν η μία με την άλλη. Η πλευρά της ζήτησης αναζητά ακριβώς τις ευέλικτες, σύγχρονες δεξιότητες που η πλευρά της προσφοράς είναι όλο και πιο πρόθυμη να διαθέσει.
Στην πραγματικότητα, βρισκόμαστε ακόμη στην αρχή αυτής της μεταβατικής φάσης. Το μεγαλύτερο μέρος της ζήτησης που περιγράφεται εδώ δεν έχει έρθει ακόμη, αφού τα στοιχεία δείχνουν ότι μόλις μία στις πέντε επιχειρήσεις της ΕΕ χρησιμοποιούσε οποιαδήποτε μορφή AI το 2025. Αντίστοιχα, στην πλευρά της προσφοράς, η σιγουριά και ο αριθμός των ιδρυτών εξακολουθούν να ανεβαίνουν, χωρίς να έχουν κορυφωθεί, ενώ η υιοθέτηση του AI αυξάνεται σε όλους τους τομείς.
Ωστόσο, μένει ακόμη αναπάντητο αν η διαρθρωτική αλλαγή που βλέπουμε στην αγορά εργασίας θα είναι μόνιμη όταν ολοκληρωθεί η φάση της μετάβασης στην εποχή του AI και φτάσουμε σε μια νέα ισορροπία, ή αν η άνοδος του freelancing είναι ένα προσωρινό φαινόμενο και τα πράγματα θα επιστρέψουν τελικά στο παλιό status quo. Η απάντηση θα εξαρτηθεί από το πώς θα εξελιχθεί η αγορά εργασίας τα επόμενα χρόνια και από το αν οι δυνάμεις που οδηγούν τη στροφή προς το freelancing θα συνεχίσουν να ενισχύονται ή θα εξασθενήσουν με τον καιρό.
Συγγραφέας
Panagiotis Belias
Ιδρυτής του Hellenic Talent · πρώην BCG · London School of Economics
LinkedInΞεκινήστε
Βρείτε τον κατάλληλο επαγγελματία.
Ή γίνετε μέλος του δικτύου.
Για πελάτες
Προγραμματίστε μια δωρεάν κλήση
Πείτε μας τις ανάγκες του project σας και θα σας συνδέσουμε με προσεκτικά επιλεγμένους, αξιολογημένους freelancers που ταιριάζουν στις ανάγκες σας, συνήθως εντός 2 ημερών.
ΞεκινήστεΓια freelancers
Γίνετε μέλος
Υποβάλετε αίτηση για να ενταχθείτε στο δίκτυό μας με κορυφαίους ελεύθερους επαγγελματίες & ειδικούς, ώστε να σας συνδέσουμε με πελάτες & projects.
Υποβολή αίτησηςΠρόσφατα άρθρα
Τι είναι ο fractional CFO; Οδηγός για την Ελλάδα και την Κύπρο
Ο fractional CFO προσφέρει σε μια εταιρεία ουσιαστική οικονομική διεύθυνση, λίγες ημέρες τον μήνα. Το μοντέλο εξαπλώνεται γρήγορα στις ΗΠΑ και σε όλη την Ευρώπη. Δείτε τα στοιχεία, χώρα προς χώρα, πού βρίσκεται η Ελλάδα και πώς να το αξιοποιήσετε σωστά.
Σε τι διαφέρει το Hellenic Talent από τις άλλες εναλλακτικές λύσεις στον χώρο;
Οι ανοιχτές πλατφόρμες freelancers, τα διεθνή δίκτυα επαγγελματιών, οι εταιρείες αναζήτησης και στελέχωσης και οι πλατφόρμες αγγελιών λύνουν η καθεμία ένα μέρος του προβλήματος. Δείτε την πλήρη σύγκριση και τι κάνουμε εμείς διαφορετικά.
Πώς αξιολογεί το Hellenic Talent τους υποψηφίους πριν τους εντάξει στο δίκτυό του;
Κάθε μέλος του Hellenic Talent περνάει από συνέντευξη πριν ενταχθεί στο δίκτυο. Δείτε ακριβώς πώς γίνεται η αξιολόγηση, γιατί έχει σημασία και τι φιλτράρει.